W roku 2015 wartość inwestycji funduszy private equity w Polsce wyniosła ok. 804 mln euro. Polska jest najważniejszym rynkiem dla inwestycji tego typu w Europie Środkowo-Wschodniej. Pieniądze są inwestowane głównie w małe firmy i start-up’y w fazie wzrostu. Największym powodzeniem cieszą się spółki IT, mediowe i komunikacyjne. To ma się jednak wkrótce zmienić. To główne wnioski z raportu KPMG „Rynek private equity w Polsce 2016. Trendy i szanse rozwoju”.

Analitycy KPMG już po raz drugi sprawdzili, jak prezentuje się rynek funduszy private equity w Polsce. Kluczową częścią raportu są wyniki badania ankietowanego przeprowadzonego wśród 26 funduszy działających w Polsce. Dane i przykłady przedstawione przez KPMG pozwalają na ocenę obecnej sytuacji rynkowej oraz wskazanie najważniejszych trendów, które będą wpływać na działania funduszy private equity w najbliższych latach.

Polska najatrakcyjniejsza w regionie CEE

Region Europy Środkowo-Wschodniej jest dla inwestorów z całego świata niezwykle atrakcyjny. Polska i nasi sąsiedzi to jeden z najszybciej rozwijających się regionów na kontynencie europejskim. Za rejon CEE (Central Eastern Europe) uznano – na potrzebu raportu KPMG – takie kraje, jak: Bośnia i Hercegowina, Bułgaria, Chorwacja, Czarnogóra, Czechy, Estonia, Litwa, Łotwa, Macedonia, Mołdawia, Polska, Rumunia, Serbia, Słowacja, Słowenia oraz Węgry. Polska jest największym z tych krajów, w którym mieszka 31% populacji całego regionu i wytwarzającym 35% całkowitego PKB regionu. Jednocześnie w ostatnich latach Polska rozwija się szybciej i bardziej stabilnie niż reszta krajów Europy Środkowo-Wschodniej. Cały region ma jednak olbrzymi potencjał rozwoju.

W 2015 roku udział Polski w całkowitej wartości inwestycji private equity w państwach CEE wyniósł 53%. Łączna wartość inwestycji funduszy tego typu w naszym kraju wyniosła prwie 804 mln euro. Był to najlepszy wynik od co najmniej 9 lat. W porównaniu do roku 2014 wartość inwestycji funduszy wzrosła w Polsce ponad 3-krotnie. Jest ona równa 0,19% polskiego PKB. Polska pod tym względem uplasowała się na 14. miejscu w Europie. Podobnie wskaźnik ten prezentuje się w Szwajcarii (0,21%) i w Niemczech (0,22%).

Elektronika użytkowa i branża TMT cieszą się dużym powodzeniem

 W 2014-2015 roku największą grupę spółek, w którą inwestowały fundusze private equity stanowiły firmy działające w sektorze komputerów i elektroniki użytkowej oraz w sektorze TMT, czyli technologii informacyjnych, mediów i telekomunikacji. Równie ważnym sektorami inwestycji w ostatnich latach były usługi dla biznesu, produkcja przemysłowa oraz medycyna i farmacja. Duży udział elektroniki użytkowej wynika ze znacznej liczby inwestycji typu venture capital.

Fundusze private equity w dużej mierze decydują się na zakup pakietów kontrolnych (72%), 48% inwestuje także w pakiety mniejszościowe, a 44% funduszy często decyduje się na zakup 100 proc. pakietów. Przebadane fundusze w 38% deklarują, że mają do 50 mln euro na inwestycje w Polsce, 24% szacuje, że jest to 50-100 mln euro, a 19% 100-500 mln euro. Około 5% jest w stanie zainwestować w Polsce ponad 500 mln euro. Aż 14% funduszy nie ma formalnego limitu na inwestycje w naszym kraju.

W późniejszych fazach rozwoju spółek inwestorzy interesują się również branżą elektroniki użytkowej. Choć już w znacznie mniejszym stopniu. Z kolei na etapach wykupu, wzrostu, czy refinansowania dużym zainteresowaniem cieszą się produkty dla przemysłu, rynek dóbr konsumpcyjnych i sprzedaż detaliczna. W ostatnich latach zanotowano jedynie pojedyncze inwestycje w sektor rolniczy i chemiczny.

Biorąc pod uwagę wartości inwestycji dominuje sektor TMT i energetyka. W te sektory zainwestowano największe środki. W 2014 roku aż 46% wartości transakcji PE przypadło na rynek TMT. Natomiast w 2015% aż 54% na sektor energetyczny. Jest to jednak zasługa głównie dużych, pojedynczych inwestycji w wybrane spółki.

Fundusze PE będą inwestowały w średnie firmy i start-up’y

 KPMG przeanalizowało portfele inwestycyjne 32 funduszy private equity w Polsce. Jednocześnie w tej szczegółowej analizie funduszy nie znalazły się te specjalizujące się w inwestycjach venture capital. Firma konsultingowa motywuje to ograniczoną dostępnością danych i stosunkowo niewielkim znaczeniem pod względem przychodów i zatrudnienia.

Polska na tle regionu Europy Środkowo-Wschodniej

  • 53%     to udział Polski w funduszach private equity w państwach Europy Środkowo-Wschodniej w roku 2015.
  • 35%     udział Polski w PKB państw Europy Środkowo-Wschodniej w roku 2015.
  • 31%     udział Polski w ludności państw Europy Środkowo-Wschodniej w roku 2015.

W portfelach zbadanych funduszy znalazło się 180 spółek, w których zatrudnienie wyniosło łącznie ponad 100 tys. osób. Badane spółki w roku 2014 uzyskały przychody na poziomie prawie 45 mld zł. Fundusze private equity mają swoje udziały w znanych sieciach z sektora sprzedaży detalicznej, dużych przedsiębiorstwach produkcji przemysłowej, a także w wiodących spółkach technologicznych, mediowych, medycznych i z sektora logistycznego. Jednocześnie fundusze coraz chętniej inwestują w spółki średniej wielkości, które często wyróżniają się innowacyjnymi produktami i usługami, odnosząc sukcesy również na rynkach zagranicznych.

Private equity wolą przejmować pakiety kontrolne

Blisko 50% badanych funduszy posiadała w portfelu zaledwie 1-3 spółki z Polski, a 40% inwestorów miało udziały w 4-9 spółkach. Jedynie 15% z nich posiadało w portfelu 10 lub więcej spółek. Aż 37% spółek trafiło do portfeli obecnych inwestorów w latach 2014-2016. Taka sama część została zakupiona w latach 2011-2013. Około 18% spółek współpracuje z danymi funduszami od 2008-2010 roku, a 8% z ankietowanych spółek jest w portfelach tego samego inwestora dłużej niż od roku 2008.

Pomimo bardzo pozytywnej oceny współpracy z funduszami private equity, aż 44% właścicieli spółek znajdujących się w portfelach inwestorów twierdzi, że dobrze byłoby gdyby fundusze tego typu pogłębiły wiedzę o branży, w której działa firma i oczekuje silniejszego wsparcia branżowego ze strony funduszu private equity. Nieco mniej, 39% ankietowanych wskazuje potrzebę większej swobody w zarządzaniu, a po 33% respondentów chciałoby, aby fundusze ujednoliciły wyobrażenia co do kierunku i sposobu rozwoju firmy, a także mniej skupiały się na wskaźnikach finansowych.

Fundusze private equity w dużej mierze decydują się na zakup pakietów kontrolnych (72%), 48% inwestuje także w pakiety mniejszościowe, a 44% funduszy często decyduje się na zakup 100 proc. pakietów. Przebadane fundusze w 38% deklarują, że mają do 50 mln euro na inwestycje w Polsce, 24% szacuje, że jest to 50-100 mln euro, a 19% 100-500 mln euro. Około 5% jest w stanie zainwestować w Polsce ponad 500 mln euro. Aż 14% funduszy nie ma formalnego limitu na inwestycje w naszym kraju.

Perspektywy atrakcyjności dla poszczególnych sektorów

Przedstawiciele funduszy zostali też zapytani o atrakcyjność poszczególnych segmentów spółek w przyszłości. Według 71% badanych wzrośnie ona w przypadku firm będących w średniej fazie rozwoju, 57% funduszy spodziewa się również wzrostu atrakcyjności start-up’ów, a 38% oczekuje, że bardziej atrakcyjne staną się dojrzałe firmy. Jedynie 10% ankietowanych spodziewa się spadku atrakcyjności start-up’ów, a 4% ma podobne zdanie o dojrzałych firmach.

Tylko 4% inwestorów jest pewna, że wzrośnie liczba atrakcyjnych celów przejęć, 64% uważa, że raczej tak się stanie, 28% uważa, że utrzyma się obecny stan, a 4% że raczej zmaleje atrakcyjność przejęć. Natomiast aż 20% badanych uważa, że liczba transakcji na polskim rynku raczej zmaleje, tylko 36% uważa, że raczej wzrośnie, a 12% jest pewna, że wzrośnie.

Przyszła atrakcyjność sektorów wg funduszy private equity (1 najbardziej atrakcyjna, 9 najmniej atrakcyjna)

  • 2,3       dobra konsumpcyjne
  • 2,7       usługi dla biznesu
  • 3,3       produkcja przemysłowa
  • 3,4       technologie i media
  • 4,0       medycyna
  • 4,9       farmacja
  • 5,5       usługi finansowe
  • 7,3       energetyka
  • 8,4       budownictwo

W ocenie ankietowanych funduszy najbardziej atrakcyjnymi sektorami do inwestycji w nadchodzących latach będą dobra konsupcyjne, na kolejnym miejscu są usługi dla biznesu, a na trzecim miejscu produkcja przemysłowa, następnie technologia i media. Za najmniej atrakcyjne uważana są takie branże jak usługi finansowe, energetyka, czy budownictwo.

Private equity okiem spółek

W raporcie KPMG znalazło się także miejsce na ocenę współpracy z funduszami private equity przez właścicieli i byłych właścicieli spółek znajdujących się w portfelach inwestorów. W badaniu udział wzięli przede wszystkim prezesi zarządu oraz przewodniczący i członkowie Rad Nadzorczych. Aż 72% respondentów zdecydowanie pozytywnie ocenia współpracę z funduszami private equity, 22% raczej pozytywnie, a tylko 6% neutralnie.

 Pomimo bardzo pozytywnej oceny współpracy z funduszami private equity, aż 44% badanych twierdzi, że dobrze byłoby gdyby fundusze tego typu pogłębiły wiedzę o branży, w której działa firma i oczekuje silniejszego wsparcia branżowego ze strony funduszu private equity. Nieco mniej, 39% ankietowanych wskazuje potrzebę większej swobody w zarządzaniu, a po 33% respondentów chciałoby, aby fundusze ujednoliciły wyobrażenia co do kierunku i sposobu rozwoju firmy, a także mniej skupiały się na wskaźnikach finansowych. Natomiast 22% ankietowanych chciałoby, aby fundusze dały większy wpływ byłym i obecnym właścicielom na ustalanie strategii. Jednocześnie, aż 17% ankietowanych wskazało, że nie dostrzega żadnych elementów do poprawy przy współpracy funduszy z właścicielami spółek.

To właśnie gotowość do pozostawienia dużej swobody w zarządzaniu firmą dla 78% badanych była jednym z czynników wpływających na podjęcie decyzji o współpracy z funduszem private equity, dla 56% było to zaufanie pomiędzy funduszem, a firmą, a dla 33% zainteresowanie strategią długofalową ze strony funduszu. W większości przypadków (78%) fundusze private equity dostarczały kapitał, drugą ważną formą pomocy (39%) było know-how. Rzadziej pomoc ta objawiała się wsparciem ekspansji na rynku, czy realizacji planu sukcesji lub zasad ładu korporacyjnego.

 Wybrane inwestycje private equity w Polsce w roku 2015

Fundusze, które brały udział w badaniu na potrzeby raportu zostały poproszone o przedstawienie wybranych inwestycji. W case study znalazły się firmy działające w obszarze IT. Warsaw Equity Group w 2012 roku zainwestował w spółkę Arifex Mudni, producenta i wydawcę gier casualowych oferowanych w modelach try-before-you-buy oraz free-to-play. Fundusz objął ok. 40% udziałów w spółce. Sprzedaż spółki wzrosła z 2,2 mln zł w roku 2011 do 17,5 mln zł w roku 2015, a EBITDA za rok 2015 wyniosła 10 mln zł. Firma zatrudnia 120 osób i ma w swoim portfolio 37 gier.

78% dla tylu właścicieli firm gotowość do pozostawienia dużej swobody w zarządzaniu firmą była jednym z czynników wpływających na podjęcie decyzji o współpracy z funduszem private equity, dla 56% było to zaufanie pomiędzy funduszem, a firmą, a dla 33% zainteresowanie strategią długofalową ze strony funduszu.

Z kolei fundusz Value4Capital w 2012 roku kupił większościowy pakiet akcji od założycieli firmy w home.pl, jednego z największych dostawców usług hostingowych i rejestratora domen w Polsce. W 2015 roku Value4Capital – wraz z pozostałymi akcjonariuszami – sprzedał wszystkie udziały w home.pl spółce United Internet AG za 155 mln euro. Natomiast fundusz 3ST Capital Partners w 2010 roku zainwestował w Rankomat.pl, czyli porównywarkę ubezpieczeń online. Inwestycja ta również została zakończona w 2015 roku. W połowie ubiegłego roku 100% akcji zakupił Bauer Media GmbH. Fundusz zrealizował blisko 6-krotny zwrot z zainwestowanego kapitału.

W 2008 roku MCI Capital zakupił czeską spółkę Invia.cz, znaną w Polsce jako właściciel portalu Travelplanet.pl oferującego sprzedaż wyjazdów turystycznych. W 2016 roku fundusz sprzedał swoje udziały, a wycena spółki w momencie wyjścia wynosiła 76 mln euro. Wskaźnik wewnętrznej stopy zwrotu (IRR) wyniósł 46%, funduszu sprzedał pakiet akcji za 56 mln euro, realizując 11-krotny zwrot na inwestycji początkowej.

Prognozowany szybki rozwój rynku funduszy private equity w Polsce

Przygotowany przez KPMG raport nastraja bardzo optymistycznie co do przyszłości funduszy private equity w Polsce. Wynika z niego, że inwestorzy są gotowi do dalszych działań na terenie naszego kraju i to zarówno w zakresie wspierania spółek dopiero zaczynających swoją działalność, jak i licznych przejęć w spółkach będących w fazie wzrostu. Choć spółki z branży TMT stanowią w tej chwili największą część portfeli inwestorów, to spółki technologiczne przestają być głównym celem inwestorów. Fundusze będą przede wszystkim poszukiwały możliwości wejścia w firmy oferujące dobra konsumpcyjne i  usługi dla biznesu. Trzykrotny wzrost inwestycji rok do roku i najlepszy wynik od dekady oraz silna pozycja Polski w regionie to jednak zdecydowanie pozytywne trendy dla całego rynku.

Paweł Okopień

ZOSTAW ODPOWIEDŹ